เอาให้ชัด : ตรวจภูมิคุ้มกัน Covid-19 ทำอย่างไร แม่นยำแค่ไหนกัน?

ในปัจจุบัน มีการทดสอบเพียงแค่สองตัวเท่านั้นที่จะบอกให้รู้ว่า บุคคลคนนั้นมีภูมิคุ้มกันโควิดหรือไม่ (คือการมี Antibodies สำหรับต้านทางไวรัส Covid-19) ซึ่งการทดสอบนี้ต้องอาศัยผลแลป โดยการตรวจเลือดจากผู้ที่ฉีดวัคซีนแล้ว หรือ การใช้ Rapid Point of care (คล้ายชุด Antigen)

คำถามที่ทุกคนอยากรู้ ฉีดวัคซีนแล้วมีภูมิคุ้นกันหรือเปล่า?

ที่ยังคงเป็นข้อถกเถียงกันไม่จบไม่สิ้น เรื่องของประสิทธิภาพของวัคซีนที่มาจากฝั่งตะวันตก และ ฝั่งตะวันออก บางคนได้รับการฉีดแบบ Viral Vector, เชื้อตาย, และ mRNA ซึ่งต่างก็อยากรู้ว่า เมื่อฉีดวัคซีนเหล่านี้ไปแล้ว จะมีภูมิคุ้มกัน หรือ ภูมิขึ้น มากพอที่จะต่อสู้กับ Covid-19 ได้หรือไม่? นั่นจึงเป็นเหตุผลที่ หลายพยายามหาที่ ตรวจภูมิคุ้มกันโควิด หลังฉีดวัคซีน ไม่ว่าจะเป็นที่ โรงพยาบาล หรือ ที่บ้าน ก็ตาม

หลายๆประเทศก็เริ่มเปิดพรมแดนกันเป็นที่เรียบร้อยแล้ว และหลายคนต้องเดินทางออกนอกประเทศจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการตรวจสอบตัวเอง โดยที่หากจะต้องเดินทางเข้าบางประเทศ จะต้องมีการแสดงเอกสาร Vaccine Passport รวมถึง การแสดงเอกสารในการตรวจภูมิคุ้มกันโควิดแล้วด้วย (Covid Immunity Passport) โดยยกตัวอย่างกลุ่มประเทศ EU ที่ต้องแสดงเอกสาร “โชว์ภูมิคุ้มกัน” ก่อนเข้าประเทศทุกครั้ง

ถึงแม้ว่าจะมีการบอกว่า การตรวจภูมินั้นไม่ได้มีประโยชน์อะไรมากมายเท่าใดนัก แต่มีการคาดการณ์ว่า ในอนาคต การเข้าประเทศแต่ละประเทศนั้น อาจต้องมีการแสดงเอกสารเหล่านี้เอาไว้ จึงเป็นเรื่องที่ดี ที่ควรจะทำความรู้จัก การตรวจภูมิคุ้มกันโควิดไว้ล่วงหน้าก่อน ว่ามันต้องทำอย่างไร และมีผลลัพธ์แบบไหน?

Antibodies หรือ ภูมิคุ้มกัน คืออะไร?

 

Antibodies ภาษาไทยคือ ภูมิคุ้มกัน มันก็คือ โปรตีนตัวหนึ่งที่ถูกผลิตโดย ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเพื่อที่จะใช้ต่อสู้กับไวรัส เช่น SARS-CoV-2 โดยภูมิคุ้มกันจะถูกสร้างออกมาโดยเฉพาะกับเชื้อโรคหรือไวรัสนั้นๆ ยกตัวอย่างเช่น หากมี เชื้อไวรัสอยู่ 2 ตัว หากร่างกายสร้าง ขึ้นมาเฉพาะตัวแรก ก็จะไม่สามารถป้องกันตัวที่ 2 ได้ นั่นเอง

การตรวจสอบภูมิคุ้มกัน ก็เช่นกัน คือไม่ใช่การเช็คว่ามีไวรัสอยู่ในร่างกายหรือไม่ แต่ การตรวจภูมิคุ้มกันนั้น จะเล็งไปที่การค้นหาตัวโปรตีนนั้นๆในร่างกาย นั่นเอง 

แล้วการตรวจภูมิคุ้มกัน ปกติทำกันอย่างไร?

โดยปกติแล้ว Antibodies จะถูกผลิตขึ้นมา 5 ประเภทด้วยกัน หลังจากมีการติดเชื้อ แต่สำหรับการ ตรวจภูมิคุ้มกันจะหาแค่ 3 สิ่งนี้เท่านั้น คือ

สำหรับ IgM นั้น จะถูกผลิตขึ้นจากเซลล์เม็ดเลือดขาว (B Lympphocytes) หากมีการตรวจพบข้าศึก หรือสิ่งแปลกปลอมที่เข้ามาในร่างกาย ซึ่งภายหลังจะถูกเปลี่ยนเป็นผลิต IgG หรือ IgA โดยที่ Immunoglobulins G จะถูกพบมากในเลือด และมีหน้าที่หลักในการต่อสู้กับแบคทีเรีย และ ไวรัส ส่วน IgA มักจะพบในน้ำลายมากกว่า 

และสำหรับผู้ที่ติดเชื้อโควิดแล้ว จากวารสารทางการแพทย์ Nature กล่าวไว้ว่า IgM และ IgG จะผลิตออกมาเมื่อมีการติดเชื้อ Covid-19 ไปแล้ว ราวๆ 2-3 สัปดาห์  แต่ยังคงไม่มีข้อมูลเพิ่มเติมว่า เจ้าสองตัวนี้จะอยู่ในเลือดนานแค่ไหน?

ซึ่งในบางครั้ง หลายคนที่ไปตรวจโควิดกันนั้น อาจพบผล SARS-CoV-2 หรือผลตรวจโควิดเป็นบวก โดยที่ไม่มีภูมิคุ้มกันพวกนี้แสดงเลยก็เป็นได้ ซึ่งผลตรวจเหล่านี้เรียกว่า False Positive คือไม่แม่นยำ หรือ ผิดพลาดนั่นเอง

อย่างไรก็ดี การตรวจโควิดแล้วเป็นผลลบนั้น อาจแปลความได้สองอย่างก็คือ บุคคลคนนั้น ไม่ได้มีการติดเชื้อโควิด หรือ หรืออาจมีการตรวจที่เร็วไป และไม่แสดงผลในชุดตรวจก็เป็นได้ นั่นก็คือ ร่างกายยังไม่สร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา  ซึ่งมักจะต้องพ้นไปแล้ว 3 สัปดาห์ อย่างที่กล่าวไปข้างต้น

ตรวจภูมิคุ้มกันโควิด มีกี่รูปแบบ? จะเชื่อได้มากแค่ไหน?

การตรวจภูมิคุ้มกัน มีสองลักษณะเท่านั้น เพื่อที่จะหาว่า บุคคลคนนั้น ได้มีภูมิที่จะต่อต้านไวรัส อย่างเช่น Covid-19 มากน้อยแค่ไหน โดยที่ต้องมีการตรวจผ่านแลป โดยผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น (ซึ่งจะไม่เหมือนกันกับการตรวจ Rapid Antigen Test ที่สามารถทำเองที่บ้านได้) ซึ่งสามารถไปตรวจได้ที่โรงพยาบาล หรือ บริการตรวจภูมิคุ้มกันโควิด หลังฉีดวัคซีน ที่บ้าน ได้โดยการตรวจเลือด

ควรตรวจภูมิกี่วันหลังฉีดวัคซีน?

มีการรายงานผลการเช็คภูมิคุ้มกันโควิด จาก 4 ประเทศ โดยการตรวจที่ IgG/IgM มีการตอบสนองที่ต่ำมาก โดยการตรวจสอบที่แม่นยำที่สุด ตามนี้

  • หลังจากฉีดวัคซีน 1 สัปดาห์ 30.1%
  • 2 สัปดาห์ 72.2%
  • สัปดาห์ที่ 3 91.4%
ซึ่งสามารถสรุปได้ว่า ควรตรวจภูมิคุ้มกันหลังจากฉีดวัคซีนไปแล้วอย่างน้อย 15 วัน 

ถ้าตรวจแล้วผลเป็นบวก แปลว่า ไม่ต้องกลัวโควิดแล้วใช่ไหม?

คำถามนี้ สามารถให้คำตอบได้ยากมาก เพราะมันขึ้นอยู่กับตัวบุคคล เพราะร่างกายของคนเราต่างกัน บางคนเมื่อมีการฉีดวัคซีนไปแล้ว ก็จะสามารถกัน Covid-19 ได้ในอนาคต แต่สำหรับบางคนไม่เป็นเช่นนั้น เพราะ ภูมิคุ้มกันอาจลดลงได้ตลอดเวลา และอาจต้องมีการกระตุ้นใหม่อีกครั้ง

หลายฝ่ายโดยเฉพาะอย่างยิ่ง US Food & Drug กล่าวไว้ว่า “Antibody Testing is not currently recommended to assess immunity after Covid-19 vaccination” นั่นก็คือ ไม่ได้แนะนำให้ตรวจหลังจากการฉีดวัคซีนนั่นเอง เพราะ หากตรวจออกมาแล้วมีภูมิ บุคคลนั้นๆ อาจเข้าใจผิดว่า จะไม่ติดโควิด และ ไม่แพร่เชื้อต่อ และไม่ได้ระวังตัวได้ ซึ่งทำให้อันตรายมากยิ่งขึ้น

การตรวจภูมิคุ้มกันโควิด อาจมีไม่กี่แง่มุมที่อยากทดสอบก็คือ “อยากรู้ ว่ามีภูมิไหม” แต่ทว่า “ต้องไม่เข้าใจผิด ว่า มีภูมิแล้วจะไม่ติดโควิด” หรือ แค่อยากรู้ว่าภูมิคุ้มกันโควิดของตัวเองดีแค่ไหน และ อาจมีการทดสอบ ในระยะเวลาที่ห่างกันออกไป เพื่อให้รู้ว่าภูมิเท่าเดิมหรือลดลงหรือไม่เท่านั้นเอง


สำหรับในประเทศไทยแล้ว การตรวจภูมิคุ้มกันนอกสถานที่ สามารถทำได้ แตกต่างจากในอเมริกา ที่สภาพบ้านเมือง และประเทศมีความกว้างขวาง โดยที่หากจะไปตรวจนอกสถานที่ หรือที่บ้าน ก็คงมีค่าใช้จ่ายที่มากโข สำหรับในไทย การตรวจภูมิคุ้มกันโควิด หลังฉีดวัคซีน นอกสถานที่ เป็นเรื่องที่ปลอดภัย แต่จริงๆแล้วอาจไม่จำเป็นอย่างที่คิดก็ได้