เรียนรู้พิธีการชงชาอย่างสมบูรณ์แบบ

โอฮาโยะ โกไซมาซึ  สวัสดีค่ะ ! วันนี้เราทักทายกันเป็นภาษาญี่ปุ่นกันสักหน่อย แน่นอนว่าถ้าพูดถึงเรื่องเครื่องดื่มในชีวิตประจำวันของคนญี่ปุ่นแล้วคงหนีไม่พ้น เซนชะ (ชาเขียวที่ชงดื่มโดยการต้มใบชา)  ซึ่งในปัจจุบันไม่ใช่เรื่องยากแล้วสำหรับการดื่มชา เพราะสามารถหาซื้อได้ตามร้านสะดวกซื้อและตามตู้น้ำอัติโนมัติ ทั่วไป แต่จะดีแค่ไหนกันถ้าเราได้ดื่มชาจากการชงชาต้นตำรับของญี่ปุ่นแท้ๆ พร้อมรู้จักวิธีการชงชาอย่างถูกต้อง

พิธีการชงชาญี่ปุ่น เรียกได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของประเทศญี่ปุ่นเลยก็ว่าได้ เมื่อสมัยก่อนมีพระรูปหนึ่งชื่อว่าเอไซ
ซึ่งเป็นผู้ที่นำชาเข้ามาจากประเทศจีน โดยในสมัยนั้นจะมีแต่พระเท่านั้นที่นิยมดื่มกัน แต่เมื่อพระเอไซได้นำ
ชามอบให้โชกุนได้ลองชิม จึงทำให้ชามีชื่อเสียงที่โด่งดังและเป็นที่แพร่หลายอย่างมากในวัง เพราะเหตุนี้จึง
มีการนำชาไปปลูกนอกเมืองเกียวโต (ขณะนั้นเมืองหลวงคือเกียวโต)

การดื่มชาสำหรับชนชั้นสูงสมัยนั้นจะมีการดื่มในงานเลี้ยงสังสรรค์ ก่อนมื้ออาหารหลัก เมื่อรับประทานอาหารเรียบร้อยจะมีการเล่นเกมทายชา สำหรับพิธีการชงชาที่ได้รับความนิยมและมีชื่อเสียงมากที่สุด คือ วาบิชะ ซึ่งเป็นการชงชาแบบง่ายๆ ต่อมาได้ถูกพระเซนโนะริคิว มีการพัฒนาจนเป็นพิธีแบบในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นการวางรูปแบบและกำหนดวิธีการชงชาต่างๆ  แต่ ก็ยังคงความเรียบง่ายและจริงใจระหว่างทำพิธี

ปรัชญาของการชงชา

เมื่อผู้ชงชาเข้าถึงแก่นแท้ของพิธีการชงชาแล้ว จะต้องเข้าใจและนึกถึงปรัชญา ซะโด คือการที่ทำจิตใจให้สงบ สันติ พร้อมใช้แนวคิดที่ว่า ความงามในความเรียบง่ายและความสงบ อุปกรณ์ชงชาต่างๆอย่าง กาต้มน้ำ ถ้วยชา ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นสิ่งเรียบง่าย  ความงามในความไม่สมบูรณ์ อย่างเช่น อุปกรณ์ที่มีความขรุขระ สำหรับหัวใจของพิธีการชงชา คือ เรียบง่าย การรวมเป็นอันหนึ่งเดียวกับธรรมชาติด้วยจิตใจ ที่มีความสงบนิ่ง บริสุทธิ์ สะอาด เงียบสงบ

สำหรับชาที่ใช้ในการชงในพิธี มีอยู่ 2 แบบ

  • (Koicha) สำหรับชงในภาชนะใหญ่ ดื่มกันได้หลายคน จึงต้องชงให้มีรสชาติเข้มข้น
  • (Usucha)สำหรับการชงในถ้วยเล็กๆ เพื่อดื่มคนเดียว ใช่ทั่วๆไป และสามารถพบเห็นได้ในปัจจุบัน เสิร์ฟกับขนมแห้ง
  • (Higashi) แต่ปัจจุบันเสิร์ฟกับขนมสด

อุปกรณ์สำคัญในพิธีชงชา

ขอบคุณภาพจาก : www.accm.co.th
  • เตรียมผ้า 2 ชั้น สำหรับไว้คลุมและทำความสะอาดอุปกรณ์ต่างๆ
  • กระดาษ “ไคชิ” เป็นกระดาษญี่ปุ่นไว้รองขนมหวานต่างๆ โดยใช้แทนจาน

สำหรับการดื่มชาหมดแล้ว ให้ใช้ปลายนิ้วชี้และนิ้วหัวแม่มือ เช็ดขอบถ้วยชาให้เรียบร้อย หลังจากนั้นใช้นิ้วนั้นเช็ดที่กระดาษไคชิ เพื่อทำความสะอาดอีกครั้ง

กรณีที่ชาเข้มข้นเกินไป ให้ใช้กระดาษไคชิปาดตรงขอบถ้วยชา และถ้าหากรับประทานขนมหวานไม่หมด สามารถใช้กระดาษไคชิห่อขนมที่ทานเหลือได้อีกด้วย

  • นัทสึเมะ โถใส่ผงชามัตฉะ หรือ ชา
  • ชะอิเระ โถใส่ชา ทำมาจากเซรามิก
  • ชะฉะคุ ช้อนตักชา ทำจากไม้ไผ่ มีลักษณะยาว ปลายแหลมเล็ก
  • ชะเซน อุปกรณ์ที่ใช้สำหรับคนชาให้เข้ากัน โดยมีการเติมน้ำร้อนลงในถ้วยชา หลังจากนั้นใช้ชะเซนคนลงตรงกลางถ้วย อย่างช้าๆคนให้ผงชาละลายจนทั่ว และเข้ากัน
  • ชะคิง ผ้าที่ทำจากป่าน สำหรับไว้เช็ดทำความสะอาดถ้วยชา
  • ชะวัง ถ้วยชาที่มีลักษณะรูปร่างขนาดใหญ่ (แตกต่างขึ้นอยู่กับฤดูและพิธี)
  • ฮิชะคุ อุปกรณ์ไว้ตักน้ำชงชา สำหรับฤดูร้อนจะมีขนาดเล็ก และสำหรับฤดูหนาวจะมีขนาดใหญ่ ซึ่งขึ้นอยู่ในแต่ละฤดูกาล
  • ชะคะมะ กาน้ำสำหรับใช้ต้มน้ำใส่ชา
  • สำหรับภาพแขวนผนัง เป็นภาพวาดหรือตัวอักษรจะแขวนไว้ที่ “โทโคโนมะ” (เป็นส่วนที่ยกขึ้นสูงเล็กน้อย สำหรับประดับภาพแขวน หรือ วางแจกันดอกไม้ ) ในห้องชงชา

ขั้นตอนการชงชา

ขอบคุณภาพจาก : www.thehomebarista.com

แนวคิดพิธีชงชา นั้นได้จัดขั้นตอนการชงตามแบบฉบับของตัวเอง โดยจะใช้คำว่า “เทะมะเอะ” ในพิธีชงชา ต่อไปนี้จะแนะนำขั้นตอนทั่วไปโดยจะจัดขึ้นตามโดยไม่จำกัดช่วงเวลา

  • ใช้ชะฉะคุ ตักผงชาจากโถใส่ชาลงในถ้วยชาในปริมาณที่เหมาะสม
  • ใช้กระบวยตักน้ำ ตักน้ำร้อนใส่ถ้วยชาอย่างพอดี
  • ใช้ชะเซนคนชาให้เข้ากัน อย่างช้า พิถีพิถัน
  • สำหรับแขกที่ดื่มชา จะต้องจับถ้วยชาด้วยมือขวา โดยแบมือซ้ายเพื่อวางถ้วยชาลงบนมือ
  • พร้อมการหมุนถ้วยชาไปตามเข็มนาฬิกา แล้วค่อยดื่มอย่างช้า
  • หลังจากดื่มชาเรียบร้อยแล้วนั้น ให้เช็ดขอบถ้วยตรงบริเวณที่ดืม โดยการหมุนถ้วยขาทวนเข็มนาฬิกาประมาณ 3 ครั้ง แล้วจึงวางถ้วยชาเพื่อส่งคืน

ชนิดของชาที่เลือกใช้บ่อยที่สุด 

ขอบคุณภาพจาก : www.ranongshop.com
  • ใบชาเกียวคุโระ เรียกได้ว่าเป็นราชินีแห่งชาเขียวเลยก็ว่าได้ เพราะมีคุณภาพสูง โดยจะมีการเติบโตในสวนชาที่มีความร่ม หรือ ฉากปกคลุมที่ไม่ได้รับแสงแดดโดยตรง  การทำเช่นนี้จะทำให้รสชาติของของชานั้นกลมกล่อมอย่างมาก
  • ชาญี่ปุ่นคั่ว (เซนฉะ) ชาเขียวญี่ปุ่นเกือบมั้งหมด เรียกได้ว่าเป็นชาเขียวที่มีการใช้ใสกที่สุดในญี่ปุ่น ใบอ่อนจะมีการนำไปนึ่งนวด ชาเขียวเซนฉะมีความสมดุลให้รสชาติที่กลมกล่อม หอมกลุ่น
  • ชาเขียวฟุคามุ ชิฉะ เป็นชาเขียวเข้มข้น ใช้เพียง 2-3 เท่า สามารถใช้ชงได้ง่ายๆกว่าเซนฉะ  ให้รสชาติที่มากกว่า มีความขมและฝาดกลางๆ
  • ชาเขียวเกรไมฉะ / ชาเขียว เกนไมฉะกับมัทฉะ เรียกได้ว่าเป็นชาเขียวที่มีกลิ่นหอมของข้าวคั่ว  โดยใช้ข้าวที่คั่วในอุณภูมิที่สูงจะมีการผสมในใบชา นิยมมากในทั้งเด็กและผู้ใหญ่
  • ชาเขียวโฮจิฉะ , ชาเขียวมัทฉะ ใช้สำหรับช่วงเวลาแห่งการผ่อนคลาย จะให้กลิ่นที่หอม รสชาติบางเบา มีคาเฟอีนต่ำ แนะนำสำหรับเด็กหรือการดื่มก่อนนอน

สำหรับเพื่อนคนไหนที่ชื่นชอบการดื่มชา หรือการชงชานั้น ไม่ได้ง่ายอย่างที่คิดแล้วก็ไม่ได้ยากจนเกินไป เพียงเลือกใช้ชนิดของชาอย่างถูกต้อง เรียกได้ว่าวิธีการชงชาญี่ปุ่นนั้นมีขั้นตอน และความเหมาะสมอย่างงดงาม พิถีพิถันอย่างมาก เพื่อให้ได้รสชาติที่กลมกล่อมและเข้าถึงชาอย่างแท้จริง โดยปัจจุบันมีการเปิดเรียนการชงชากันอย่างมาก สามารถเลือกเรียนหรือศึกษาได้แล้ว